برای آنکه جامعهها زندگی ایمن و سالمی داشته باشند، قانونگذاران قواعدی وضع میکنند. نظمی که این قواعد پدید میآورد به نسلهای بعد نیز میرسد. قوانینی که درباره جرایم علیه محیط زیست وضع شدهاند نیز از همین قواعدند. برخی رفتارها علیه محیط زیست جرم شناخته شدهاند. جرم آلودگی ساختوساز نیز از مقررات حقوقی همین حوزه است. چون در منطقه ما امری رایج شمرده میشود، این تصور پدید میآید که موضوعی عادی است. اما این مقرره در ماده ۱۸۴ قانون کیفری ترکیه بهروشنی آمده و ضمانت اجرای کیفری آن نیز مشخص شده است. بر پایه ماده ۱۸۴(۱)، کسی که بدون پروانه ساخت یا برخلاف پروانه بنایی بسازد یا ساخت آن را سفارش دهد، به حبس از یک تا پنج سال محکوم میشود. برای تحقق جرم باید بنا بدون پروانه یا برخلاف پروانه ساخته شده باشد و «بنا» شمرده شود.
از آنجا که در فتحیه شمار کسانی که به سبب این جرم محکوم به حبس میشوند افزایش یافته است، پرکاربردترین پرسشها درباره این جرم و پاسخ آنها را برای شما گرد آوردهام.
آیا برای تحقق جرم آلودگی ساختوساز باید بنا تمام شده باشد؟
خیر. آغاز شدن ساخت بنا برای تحقق این جرم کافی است.
درباره ساختوساز، صورتجلسه توقف بنا تنظیم شده است. این یعنی چه؟
در مواردی که ساخت بدون پروانه یا برخلاف پروانه انجام شده باشد، صورتجلسهای است که کارکنان مجاز اداره تنظیم میکنند، تخلفات را ثبت میکند و بیان میدارد که ساختوساز نمیتواند ادامه یابد. این صورتجلسه مرحله مقدماتی ضمانت اجراهای حقوقی بعدی است.
آیا صورتجلسه توقف بنا به نام مالک زمین تنظیم میشود؟
به نام کسی تنظیم میشود که بنا را بدون پروانه یا برخلاف پروانه میسازد.
آیا ابطال صورتجلسه توقف بنا ممکن است؟
برای ابطال صورتجلسه باید ظرف ۶۰ روز دعوا اقامه شود. ابطال صورتجلسهای که عناصر الزامی خود را ندارد، قابل درخواست است.
اگر مالک زمین و سازنده بنای موضوع جرم دو شخص متفاوت باشند چه میشود؟
اگر مالک زمین به ساخت بنای بدون پروانه یا مخالف پروانه اجازه داده باشد، مشارکت در جرم مطرح میشود.
اگر ساختمان پلمب شود، میتوان ساخت را ادامه داد؟
اگر پس از پلمب، ساخت ادامه یابد، مقررات جرم زنجیرهای اعمال میشود و ضمانت اجرای کیفری آن جرم افزایش مییابد.
اگر بر ساختمان دارای پروانه، طبقهای بدون پروانه ساخته شود، آیا کل ساختمان پلمب میشود؟
خیر. تنها بخشی که بدون پروانه یا برخلاف پروانه ساخته شده پلمب میشود.
اگر پس از تنظیم کیفرخواست، ساخت ادامه یابد چه میشود؟
کیفرخواست وقفه حقوقی شمرده میشود. از این رو ساختی که پس از تنظیم کیفرخواست انجام شود، جرمی جداگانه است.
آیا محل ساخت بنای موضوع جرم در مجازات تفاوت ایجاد میکند؟
بله. برای نمونه اگر محل ساخت بنا در قلمرو میراث فرهنگی نیازمند حفاظت باشد، ضمانت اجراها متفاوت خواهد بود.
آیا استخر جرم آلودگی ساختوساز را تشکیل میدهد؟
خیر. چون استخر «بنا» ارزیابی نمیشود، جرم آلودگی ساختوساز را تشکیل نمیدهد.
آیا پوشاندن تراس یا بالکن با شیشه و پیویسی جرم آلودگی ساختوساز است؟
خیر، جرم آلودگی ساختوساز محقق نمیشود.
آیا کف بتنیای که از تراز کرسیچینی فراتر نرود و پرگولای ساختهشده بر آن، جرم آلودگی ساختوساز است؟
خیر. آلودگی ساختوساز محقق نمیشود.
مرور زمان جرم آلودگی ساختوساز چند سال است؟
۸ سال است.
آیا مجازات این جرم به جزای نقدی تبدیل میشود؟
در جرم آلودگی ساختوساز نمیتوان مستقیماً به جزای نقدی حکم داد. اما حبس صادرشده میتواند به جزای نقدی قضایی تبدیل شود.
آیا با ملکِ بدون پروانه که موضوع این جرم است میتوان گواهی اقامتگاه گردشگری گرفت؟
خیر، نمیتوان.
اینها نخستین پرسشهایی است که درباره جرم آلودگی ساختوساز به ذهن میرسد. در روند حقوقیِ مربوط به صورتجلسه توقف بنا، رأی تخریب و مراحل کیفری، باید به مهلتها توجه کرد. از آنجا که در چارچوب ماده ۱۸۴ قانون کیفری، دامنه مجازات ۱ تا ۵ سال تعیین شده است، مجازاتها بسته به وقایع میتواند متفاوت باشد.
حفاظت و زیباسازی شهری که به نسلهای آینده وامیگذاریم، مسئولیت همه ماست. بازدارنده و کارآمد بودن ضمانت اجراهای این جرم به سود همه ماست.
Av. Şükrü Köse
